Ewolucja cyfrowej komunikacji sprawiła, że platformy do szyfrowanych wiadomości znalazły się w centrum zainteresowania użytkowników. Wśród nich Signal i Telegram wyłoniły się jako czołowi gracze, oferując odmienne podejścia do prywatności, funkcjonalności i skalowalności. Signal, rozwijany przez fundację non-profit Signal Foundation, stawia na szyfrowanie end-to-end i minimalizację zbierania danych, co czyni go ulubieńcem zwolenników prywatności. Telegram, założony przez Pawła Durowa, podkreśla wszechstronność dzięki funkcjom takim jak ogromne grupy i synchronizacja w chmurze, choć domyślnie oferuje mniej gwarancji bezpieczeństwa. Niniejszy raport analizuje te platformy w siedmiu kluczowych aspektach, dostarczając zniuansowanej analizy dla użytkowników chcących dopasować swoje potrzeby komunikacyjne do możliwości technicznych i wymagań dotyczących prywatności.
Protokoły szyfrowania i bezpieczeństwa
Signal – domyślne szyfrowanie end-to-end
Signal wykorzystuje Signal Protocol – otwartą technologię szyfrowania uznawaną za złoty standard bezpiecznej komunikacji. Protokół ten integruje algorytm Double Ratchet, preklucze oraz potrójny handshake krzywymi eliptycznymi Diffiego-Hellmana (3-DH), zapewniając forward secrecy i odporność po kompromitacji. Każda komunikacja – tekst, głos, wideo i przesyłanie plików – jest szyfrowana end-to-end domyślnie, co oznacza, że tylko nadawca i odbiorca posiadają klucze deszyfrujące. Co istotne, serwery Signal nie przechowują treści wiadomości ani nie gromadzą metadanych poza datą ostatniego połączenia użytkownika, co jest polityką wymuszoną przez strukturę non-profit.
Telegram – mieszany model szyfrowania
Telegram stosuje autorski protokół MTProto, łączący szyfrowanie AES-256 z zabezpieczeniem klient-serwer dla zwykłych czatów. Chroni to dane w tranzycie, ale wiadomości są przechowywane na serwerach Telegrama w formie zaszyfrowanej i dostępne dzięki funkcji synchronizacji w chmurze. Szyfrowanie end-to-end dostępne jest wyłącznie w czatach sekretnych, które należy aktywować ręcznie i które nie działają na wielu urządzeniach równocześnie. W tych czatach klucze szyfrujące przechowywane są lokalnie na urządzeniach, uniemożliwiając Telegramowi dostęp do treści. Brak domyślnego E2EE dla czatów grupowych i kanałów sprawia jednak, że codzienna komunikacja narażona jest na wycieki z serwera lub żądania prawne.
Porównanie bezpieczeństwa
Architektura Signal eliminuje zaufanie do serwerów trzecich, podczas gdy zależność Telegrama od chmury wprowadza potencjalne wektory ataku. Przykładowo, funkcja sealed sender w Signal ukrywa metadane nadawcy – warstwa nieobecna w Telegramie. Niezależne audyty wielokrotnie potwierdziły skuteczność protokołu Signal, podczas gdy zamknięty kod serwera MTProto budzi sceptycyzm ekspertów kryptografii.
Funkcjonalność i łatwość obsługi
Signal – prostota i bezpieczeństwo
Signal stawia na bezproblemową prywatność. Kluczowe funkcje obejmują:
- Znikające wiadomości z konfigurowalnym czasem wygaśnięcia.
- Bezpieczne udostępnianie plików (do 100 MB dla wideo i 25 MB dla GIF-ów).
- Szyfrowane czaty grupowe do 1000 uczestników.
- Połączenia przez serwer pośredniczący (relay), maskujące adres IP podczas rozmów głosowych/wideo.
Minimalistyczny interfejs przemawia do osób stawiających bezpieczeństwo ponad personalizację, choć firmy mogą uznać brak zaawansowanych narzędzi za ograniczenie.
Telegram – wszechstronność na dużą skalę
Telegram wyróżnia się bogactwem funkcji:
- Grupy i kanały obsługujące do 200 000 członków i nieograniczoną liczbę subskrybentów.
- Chmura umożliwiająca dostęp do wiadomości i plików na wielu urządzeniach bez lokalnych kopii.
- Boty i API do automatyzacji zadań (np. wsparcie klienta, płatności).
- Udostępnianie plików do 2 GB dla zwykłych użytkowników i do 4 GB dla subskrybentów Premium.
Narzędzia te czynią Telegram idealnym do budowania społeczności i działań biznesowych, choć zależność od szyfrowania po stronie serwera oznacza kompromisy w prywatności.
Kompromisy funkcjonalne
Podczas gdy kanały nadawcze i nieograniczone rozmiary plików w Telegramie odpowiadają twórcom treści, rygorystyczne szyfrowanie Signal ogranicza funkcjonalność na rzecz bezpieczeństwa. Przykładowo, udostępnianie lokalizacji na żywo i motywy Telegrama poprawiają wygodę, ale zwiększają zakres zbieranych metadanych.
Zbieranie metadanych i konsekwencje dla prywatności
Signal – podejście minimalistyczne
Signal praktycznie nie gromadzi identyfikowalnych metadanych. Serwis przechowuje jedynie datę ostatniego połączenia użytkownika, bez zapisów znaczników czasowych wiadomości, relacji nadawca-odbiorca czy danych urządzenia. Funkcja sealed sender dodatkowo anonimizuje nadawcę, czego nie oferuje Telegram.
Telegram – rozbudowane przechowywanie metadanych
Telegram rejestruje szeroki zakres metadanych, w tym:
- Dane użytkownika – numery telefonów, zdjęcia profilowe, nazwy użytkowników.
- Dane urządzenia – systemy operacyjne, wersje aplikacji, adresy IP podczas aktywnych sesji.
- Wzorce użytkowania – częstotliwość interakcji i korzystania z funkcji.
Choć Telegram deklaruje rozdzielenie kluczy szyfrujących od przechowywanych danych, architektura serwerowa z natury naraża metadane na wycieki prawne lub ataki.
Baza użytkowników i trendy adopcyjne
Signal – niszowy wzrost
Signal raportował 70 milionów aktywnych użytkowników w 2024 roku, głównie wśród osób i organizacji dbających o prywatność. Wzrosty notowano po głośnych rekomendacjach i kontrowersjach wokół konkurencji (np. WhatsApp). Model non-profit buduje zaufanie, ale ogranicza zasięg marketingowy, przez co wzrost jest wolniejszy niż w Telegramie.
Telegram – masowa popularność
Telegram przekroczył 1 miliard aktywnych użytkowników miesięcznie w 2025 roku, dzięki bogatym funkcjom i odporności na cenzurę w reżimach autorytarnych. Skalowalność i wsparcie dla masowej komunikacji czynią go narzędziem aktywizmu i koordynacji na dużą skalę.
Funkcjonalność wieloplatformowa
Signal – synchronizacja urządzeń
Signal pozwala połączyć jedno urządzenie mobilne z wieloma komputerami lub tabletami poprzez kody QR. Aktualizacja beta z 2025 roku wprowadziła szyfrowaną synchronizację wiadomości, umożliwiając przeniesienie historii czatów na nowe urządzenie z zachowaniem E2EE.
Telegram – elastyczność na wielu urządzeniach
Telegram umożliwia jednoczesne logowanie na nieograniczonej liczbie urządzeń przy użyciu tego samego numeru telefonu. Dzięki chmurze wiadomości i pliki są natychmiast dostępne na wszystkich połączonych urządzeniach, choć wygoda ta opiera się na szyfrowaniu po stronie serwera.
Otwartość kodu źródłowego
Signal – pełna przejrzystość
Kod źródłowy klienta i serwera Signal jest w pełni otwarty, co pozwala na niezależne audyty szyfrowania i polityk prywatności. Ta transparentność ugruntowała pozycję Signal wśród badaczy bezpieczeństwa.
Telegram – częściowa otwartość
Kod klienta Telegrama jest otwarty, lecz implementacja serwera pozostaje zamknięta. Programiści nie mogą niezależnie zweryfikować bezpieczeństwa serwera MTProto, co budzi obawy o potencjalne luki.
Modele finansowania i monetyzacji
Signal – finansowanie non-profit
Signal utrzymuje się z darowizn i grantów, bez reklam i płatnych wersji. To spójne z misją unikania komercyjnych motywacji do wykorzystywania danych.
Telegram – model freemium
Telegram oferuje abonament Premium (4,99 USD/miesiąc) z dodatkowymi funkcjami, jak 4 GB na plik i zaawansowane zarządzanie czatami. Przychody pochodzą także z reklam w publicznych kanałach, co krytykuje się za motywowanie do gromadzenia metadanych.
Wnioski
Signal i Telegram odpowiadają na różne priorytety: pierwszy zapewnia bezkompromisowe bezpieczeństwo, drugi stawia na wszechstronność. Dla osób wymagających szyfrowania na poziomie wojskowym i minimalnego śladu metadanych – dziennikarzy, aktywistów, firm – Signal pozostaje bezkonkurencyjny. Z kolei narzędzia do wielkich grup i wygoda chmury Telegrama sprawiają, że jest on idealny do społeczności i biznesu, gdzie absolutna prywatność nie jest kluczowa.
Przyszłe zmiany mogą zniwelować te różnice, np. poprzez rozwój funkcji w Signal lub domyślne E2EE w Telegramie. Do tego czasu wybór zależy od kompromisu między bezpieczeństwem a funkcjonalnością, kształtowanego przez indywidualny profil ryzyka i potrzeby komunikacyjne.
